IT sohasiga qanday kirish: noldan birinchi ishgacha

IT sohasiga kirishni xohlovchilar ko'p, lekin ularning ko'pchiligi bir xil joyda to'xtab qoladi: nimadan boshlashni bilmaydi yoki o'rganishni boshlab, birinchi ishgacha yetib bormaydi. Sabab ko'pincha bilim yetishmasligi emas, balki yo'lning to'liq ko'rinmasligi. Odam dasturlash tilini o'rganadi, lekin portfolio, rezyume va suhbat haqida o'ylamaydi.

Bu maqolada IT sohasiga noldan kirish yo'lini boshidan oxirigacha, ya'ni yo'nalish tanlashdan birinchi ish taklifigacha ko'rib chiqamiz.

1. Yo'nalishni tanlang

"IT" bitta kasb emas. Bu soha ichida bir-biridan juda farq qiladigan kasblar bor:

Tanlashda ikkita savolga javob bering: menga qaysi ish jarayoni yoqadi va qaysi yo'nalishda hozirgi bilimim yoki tajribam foyda beradi? Masalan, oldin savdo yoki boshqaruvda ishlagan bo'lsangiz, Product Manager yo'nalishi tabiiy davom bo'lishi mumkin. Rasm chizishni yoqtirsangiz, UX/UI dizayn.

Dasturlashni tanlasangiz, birinchi tilni tanlash haqida batafsil: Dasturlashni noldan o'rganish va Node.js yoki Go. Qaysi kasblarga hozir talab borligini Zamonaviy kasblar maqolasida ko'rib chiqdik.

2. Asoslarni puxta o'rganing

Yo'nalishni tanlagach, uning asoslariga vaqt ajrating. Dasturchi uchun bu tilning o'zi, algoritmik fikrlash, Git va terminal. Dizayner uchun kompozitsiya, rang, tipografika va Figma. Menejer uchun Agile, Scrum va vazifalarni boshqarish vositalari.

Boshlovchilar ko'p qiladigan xato — asoslarni tashlab, darhol "qiziqarli" mavzularga o'tish. Masalan, JavaScript'ni bilmasdan freymvork o'rganish yoki dizayn asoslarisiz Figma'da chiroyli narsalar chizishga urinish. Natijada har bir yangi vazifada qotib qolasiz.

Amaliy maslahat: har kuni oz bo'lsa ham mashq qiling. Haftada bir marta 6 soatdan ko'ra har kuni bir soat samaraliroq. Video darsni faqat tomosha qilmang, har bir misolni o'zingiz yozib chiqing.

Ingliz tili qanchalik muhim

IT'da ingliz tili bo'lmasa ham boshlash mumkin: o'zbek va rus tillarida ham ko'p o'quv materiallari bor. Lekin bir oz o'sgandan keyin u deyarli shart bo'lib qoladi. Texnologiyalarning rasmiy hujjatlari, xato xabarlari, eng yangi maqolalar va savol-javob saytlari asosan ingliz tilida. Xalqaro kompaniyalar va masofaviy ishlar uchun esa suhbatning o'zi ingliz tilida o'tadi.

Yaxshi xabar: boshlash uchun erkin so'zlashish shart emas. Texnik matnni o'qib tushunish darajasi yetarli. Uni kasbingizni o'rganish bilan parallel rivojlantiring: hujjatlarni ingliz tilida o'qing, noma'lum so'zlarni yozib boring va har kuni oz bo'lsa ham shug'ullaning.

3. Loyihalar qiling va portfolio yig'ing

Ish beruvchi sizning qaysi kursni tugatganingizga emas, nima qila olishingizga qaraydi. Buni isbotlashning eng yaxshi yo'li — portfolio.

Yaxshi portfolio loyihasi:

• tugallangan: ishlaydi, uni ochib ko'rish yoki ishga tushirish mumkin;
• real vazifaga o'xshash: "kalkulyator" emas, balki "o'quv markazi uchun yozilish tizimi" yoki "do'kon uchun mobil ilova";
• tushuntirilgan: loyiha nima qiladi, qaysi texnologiyalar ishlatilgan, qanday muammoni qanday hal qildingiz;
• sizniki: darsdagi misolni aynan ko'chirish emas, o'zingiz o'ylab qo'shgan qismlar bor.

Boshlash uchun 2–4 ta yaxshi loyiha o'nta chala loyihadan foydaliroq.

4. GitHub'ni tartibga keltiring

Dasturchilar uchun GitHub — portfolio va ish namunasi. Ish beruvchi ko'pincha rezyumedagi GitHub havolasini ochib, kodingizga qaraydi.

• Har bir loyihada README bo'lsin: loyiha nima, qanday ishga tushiriladi, skrinshotlar.
• Commit xabarlari tushunarli bo'lsin: "fix" emas, "Ro'yxatdan o'tish formasidagi xato tuzatildi".
• Muntazamlik ko'rinsin: bir kunda hamma narsani yuklash emas, ish jarayoni davomida commit qilish.

Dizaynerlar uchun shu vazifani Behance yoki Dribbble'dagi profil, menejerlar uchun esa loyiha hujjatlari va keyslar bajaradi.

5. Rezyume tayyorlang

IT rezyumesi qisqa va aniq bo'lishi kerak. Odatda bir sahifa yetarli.

1. Kimsiz: "Junior Node.js dasturchi", "Junior Flutter dasturchi" kabi aniq lavozim.
2. Ko'nikmalar: faqat haqiqatan ishlatgan texnologiyalaringiz. Bilmaydigan narsani yozsangiz, suhbatda albatta so'rashadi.
3. Loyihalar: har biri uchun 2–3 qator: nima qildingiz, qanday texnologiya, qanday natija. Havolasi bilan.
4. Ta'lim va kurslar: qisqa.
5. Oldingi ish tajribasi: IT bilan bog'liq bo'lmasa ham yozing. U mas'uliyat, muloqot va jamoada ishlash tajribangizni ko'rsatadi.
6. Aloqa: telefon, email, Telegram, GitHub va LinkedIn havolalari.

Har bir vakansiyaga rezyumeni biroz moslang: vakansiyada so'ralgan ko'nikmalar rezyumeda ko'rinsin, agar ular sizda haqiqatan bo'lsa.

6. Amaliyot va stajirovka

Birinchi ishga eng qisqa yo'llardan biri — amaliyot (internship) yoki stajirovka. Ba'zi kompaniyalar boshlovchilarni o'qitib, keyin ishga oladi. Bunday dasturlar haqidagi e'lonlar kompaniyalarning saytlari, Telegram kanallari va LinkedIn sahifalarida chiqadi.

Amaliyotda maosh kam yoki umuman bo'lmasligi mumkin, lekin u eng qimmatli narsani beradi: real loyihadagi tajriba va rezyumedagi birinchi qator. Shuningdek, ochiq kodli loyihalarga hissa qo'shish, ko'ngillilik asosida notijorat tashkilotga sayt yasash yoki tanishingizning biznesi uchun kichik loyiha qilish ham tajriba sifatida hisoblanadi.

7. Birinchi ishni qayerdan izlash

• hh.uz: O'zbekistondagi asosiy ish qidirish saytlaridan biri. "Junior", "stajyor", "intern" so'zlari bilan qidiring va filtrlardan foydalaning.
• Telegram kanallar: IT vakansiyalar e'lon qilinadigan kanallar va kompaniyalarning o'z kanallari. Ko'p kompaniyalar vakansiyani avval o'z kanalida e'lon qiladi.
• LinkedIn: profilingizni to'ldiring, "Open to work" belgisini yoqing, kompaniyalardagi dasturchilar va HR mutaxassislari bilan aloqa o'rnating. Profilda loyihalaringiz va GitHub havolasi bo'lsin.
• Kompaniyalarning saytlari: qiziqtirgan kompaniyalarning "Karyera" sahifasini kuzatib boring.
• Tanishlar va hamjamiyat: IT tadbirlar, meetup'lar, onlayn hamjamiyatlar. Ko'p ishlar e'londan oldin tavsiya orqali to'ladi.

Birinchi ishni topish bir necha hafta yoki oylab davom etishi mumkin va bu normal. Rad javoblari ham jarayonning bir qismi. Har bir suhbatdan keyin nimani bilmaganingizni yozib qo'ying va o'sha mavzuni o'rganing.

8. Suhbatga tayyorlaning

IT'dagi ishga qabul odatda bir necha bosqichdan iborat bo'ladi:

1. HR suhbati: motivatsiya, tajriba, kutilayotgan maosh va ish formati.
2. Texnik suhbat yoki test topshiriq: yo'nalishingizdagi asosiy savollar, kichik masala yoki uyga beriladigan topshiriq.
3. Jamoa bilan suhbat: bo'lajak rahbar yoki jamoa bilan tanishuv.

Tayyorlanish uchun:

• o'z loyihalaringizni yaxshi tushuntira oling: nima uchun aynan shu yechimni tanladingiz, nima qiyin bo'ldi;
• yo'nalishingizdagi asosiy savollarni takrorlang va ularni ovoz chiqarib tushuntirib ko'ring;
• bilmagan savolga "bilmayman, lekin shunday o'ylayman" deb javob berishdan qo'rqmang, to'qib gapirishdan ko'ra yaxshiroq;
• o'zingiz ham savol bering: jamoa qanday ishlaydi, junior'ga kim yordam beradi, birinchi oylarda nima kutiladi.

Maosh haqida bir og'iz

IT sohasida maosh odatda boshqa sohalarga nisbatan yuqori. Masalan, Statistika agentligi ma'lumotiga ko'ra, 2026-yil yanvar–iyun oylarida "kompyuter dasturlash va konsalting" faoliyatida o'rtacha oylik nominal ish haqi 22,23 mln so'mni, respublika bo'yicha o'rtacha esa 7,09 mln so'mni tashkil etgan (kun.uz).

Lekin bu sohadagi barcha xodimlarning o'rtachasi: unga tajribali mutaxassislar va rahbarlar ham kiradi. Boshlovchi dasturchining birinchi maoshi bu raqamdan ancha past bo'lishi tabiiy. Batafsil: IT sohasida qancha maosh.

Ko'p uchraydigan xatolar

• Faqat sertifikatga ishonish. Sertifikat yaxshi, lekin u portfolio o'rnini bosmaydi.
• "Hammasini bilgach" ariza yuborish. Hech qachon hammasini bilmaysiz. Asoslar va 2–3 loyiha bo'lsa, junior lavozimlarga yuboravering.
• Bir xil rezyumeni yuzlab joyga yuborish. Kamroq, lekin moslashtirilgan arizalar ko'proq javob oladi.
• Rad javobidan keyin to'xtab qolish. Har bir rad javobi — tayyorgarlikdagi bo'shliqni ko'rsatadigan fikr.

Akademiyadagi kurslar

Yangi Avlod Akademiyasidagi kurslar amaliy loyiha va portfolio bilan yakunlanadi:

• Node.js kursi va Go kursi: backend dasturlash, ma'lumotlar bazasi, REST API.
• Flutter kursi: Android va iOS uchun mobil ilovalar.
• DevOps kursi: Linux, Docker, CI/CD va serverga chiqarish.
• UX/UI dizayn kursi, Project Manager, Product Manager va Product Owner kurslari.

Biz ishga joylashishni kafolatlamaymiz. Kursning vazifasi sizga ko'nikma, portfolio loyihasi va mentor bilan ishlash tajribasini berish.

Xulosa

IT sohasiga kirish — bitta qadam emas, ketma-ket qadamlar zanjiri: yo'nalish tanlash, asoslar, loyihalar, GitHub va portfolio, rezyume, amaliyot, ish izlash va suhbat. Har bir qadam oldingisiga tayanadi.

Eng muhimi, to'xtamaslik. Har kuni oz-ozdan o'rganing, loyihalaringizni tugallang va tayyor bo'lishingizni kutmasdan birinchi arizalarni yuboring. Yoshingiz bo'yicha savolingiz bo'lsa, IT sohasiga 30 yoshdan keyin o'tish maqolasini ham o'qing.